Coeliakie alle belangrijke informatie

Introductie Informatie over Coeliakie

Coeliakie is een van de oorzaken van darmklachten zoals chronische diarree en verstopping van de darmen. Coeliakie kan leiden tot verschillende complicaties, zoals bloedarmoede, gewichtsverlies en chronische vermoeidheid.

Men schat dat in Nederland ongeveer 1 op de 150 mensen aan coeliakie lijdt, maar het is onmogelijk in te schatten hoeveel gevallen nog ontdekt moeten worden: waarschijnlijk nog veel meer. Mensen met coeliakie lopen helaas vaak jaren rond met chronische (darm)klachten. Gluten komen voor in veel graansoorten: tarwe, rogge, gerst, spelt en kamut. Vooral tarwe(bloem) wordt toegevoegd aan allerlei producten, soms waar je het niet zou verwachten. Daarom wordt iemand met coeliakie vereist om erg goed op te letten wat er gegeten wordt.

In Nederland ligt de bewustzijn over coeliakie laag. Vergeleken met andere Artsen stellen vaak de verlegenheidsdiagnose PDS (prikkelbare darm syndroom) bij mensen met chronische darmklachten, omdat ze niet op het idee komen te testen op afwijkende reacties van het lichaam op gluten. In veel gevallen is er sprake van een zetmeel intolerantie, tarweallergie, gluten intolerantie – en in zeldzamere gevallen – coeliakie. Waneer de arts niet op het idee komt te testen voor coeliakie, moeten mensen met klachten zelf op zoek gaan naar oplossingen. Het is aangeraden om zo veel mogelijk reguliere onderzoeken uit te laten voeren.

De darmen hebben veel invloed op onze emoties: hormonen zoals serotonine worden in de darmen aangemaakt. Dus bij darmaandoeningen kunnen de emoties verstoord raken, en lijken de klachten psychologische aard te hebben. Met coeliakie lijkt er ook sprake te zijn van humeurigheid en een gevoel van malaise. Mensen met coeliakie worden daarom ten onrechte vaak aangesproken alsof ze psychologische steun nodig hebben, terwijl ze eigenlijk aan een ziekte lijden. Minimaal 60% van de gevallen van coeliakie is nog niet ontdekt, maar men spreekt van het topje van de ijsberg.

Wat is Coeliakie?

Coeliakie is een aandoening waarbij het lichaam reageert op gluten, een eiwit dat voorkomt in rogge, gerst, tarwe, en duizenden producten die worden gemaakt met deze granen. Het immuunsysteem van mensen met coeliakie reageert op gluten en veroorzaakt daarbij schade aan de darm. Het komt vrij vaak voor, maar de meeste gevallen zijn nog niet ontdekt.

Coeliakie.net biedt informatie en advies over de ziekte, over het vinden van een geschikte dieet en het vinden van de juiste onderzoek. Het is belangrijk om te bepalen of er werkelijk sprake is van coeliakie. Coeliakie is namelijk niet te verwarren met gluten intolerantie of tarwe allergie. Een gluten intolerantie is veel milder dan een gluten allergie, en een tarwe allergie is een allergie voor een andere stof, niet gluten.

Coeliakie Testen

Coeliakie test ontlastingsonderzoek

Ontlastingsonderzoek is een snelle en effectieve manier om te testen op coeliakie. Coeliakie veroorzaakt antilichamen tegen gluten die gemeten kunnen worden door een laboratorium.

Voor een betrouwbare resultaat, moet door een laboratorium voor coeliakie getest worden. Er zijn wel zogenaamde sneltests op de markt, maar deze kunnen niet een onderscheid maken tussen een gluten intolerantie, en een werkelijke coeliakie. Coeliakie is een auto-immuun ziekte, met ernstige gezondheidsrisico’s, terwijl een gluten intolerantie veel minder gevaarlijk is.

Eenvoudige sneltesten kunnen wel een lichamelijke reactie op gluten aangeven. Het is al heel wat om te weten of er sprake is van een gluten intolerantie, maar een allergie – een echte coeliakie dus – is een geheel andere geval. Een echte coeliakie vereist strengere maatregelen dan een ‘gewone’ gluten intolerantie, inclusief een strenge coeliakie dieet. Het is daarom aangeraden om een echte medische gluten allergie test uit te laten voeren.

Een doeltreffende onderzoeksmethode is ontlastingsonderzoek.  In de ontlasting zijn reacties van het lichaam op te meten:

  • Anti-Gliadine
  • t-Transglutaminase
  • Secretoir IgA
Een betrouwbare laboratorium ontlastingsonderzoek kan aangevraagd worden op Darmklachten.nl

Coeliakie Symptomen

De symptomen van coeliakie kunnen variëren van licht (zelfs onopgemerkt) tot ernstig. Sommige mensen merken geen symptomen, toch raken de darmen beschadigd door de ziekte. Coeliakie wordt soms verkeerd gediagnosticeerd als prikkelbare darm syndroom, ziekte van Crohn of maagzweren. Maag-darm symptomen bij Coeliakie kunnen zijn:

  • opgezette buik, opgeblazen gevoel en buikpijn
  • diarree
  • braken
  • constipatie
  • stinkende ontlasting

Wat doet coeliakie met het lichaam?

Het wordt gedacht door sommigen dat dat bij mensen met coeliakie, het de gluten die het slijmvlies van de dunne darm beschadigen, waardoor de darm voedingsstoffen niet goed kan opnemen. Dit is een complete misvatting: gluten zijn slechts onschuldige eiwitten. Vandaar dat niet iedereen er last van heeft. Coeliakie is een allergie: gluten zijn niet ‘slecht’. Maar gluten worden wel door veel mensen teveel gegeten, waardoor het waarschijnlijk is dat ze er uiteindelijk klachten van ontwikkelen.

Bij mensen met coeliakie is het juist de menselijke lichaam die de fout in gaat: het lichaam vergist zich, en denkt dat de gluten gevaarlijk zijn. Vervolgens probeert het immuunsysteem het lichaam te verdedigen. Dit veroorzaakt allerlei symptomen die ook voorkomen waneer het immuunsysteem ons verdedigd tegen echte gevaren: klachten als diarree, verstopping en buikpijn.

Coeliakie kan bovendien leiden tot tekorten aan allerlei voedingsstoffen, waardoor gewichtsverlies optreedt en soms zelfs ondervoeding. De opname van vitamines (vooral vit. D) en mineralen als ijzer en calcium (kalk). Tekorten aan calcium en vitamine D kunnen osteoporose (bot-ontkalking) veroorzaken, waardoor op den duur spontane botbreuken kunnen optreden. I

Jzergebrek leidt in sommige gevallen tot bloedarmoede, wat tot uiting komt in vermoeidheid en futloosheid (dit komt ook overeen met de vaak verkeerd gestelde diagnose, dat mensen met coeliakie aan mentale klachten zouden leiden. Het tekort aan essentiële voedingsopname door coeliakie kan bij kinderen leiden tot groeistoornissen.

Medische informatie over coeliakie:

Coeliakie bij vrouwen

Vrouwen hebben meer klachten wanneer zij een coeliakie hebben dan mannen. Glutenallergie komt vaker voor bij vrouwen: de vrouw/man ratio is 2:1. Mogelijk is deze verhouding niet correct en wordt bij mannen coeliakie vaker over het hoofd gezien. Daar vrouwen eerder klachten hebben van de buik en vaker bloedarmoede hebben zal er bij hen eerder naar een coeliakie worden gezocht.

Huidklachten door gluten zag men vaker bij mannen (11).

Glutenallergie is een ernstige ziekte, daarom is het van belang dat deze zo intensief mogelijk wordt opgespoord. Eiwittekort, ijzergebrek en verlies van vitaminen en mineralen veroorzaken tal van klachten.

Vitamine B6 gebrek kan ernstige gevolgen hebben, zoals een verminderde schildklierfunctie en depressiviteit (12). Ook reuma hangt samen met een B6 tekort (13). Foliumzuur en B12 tekorten kunnen een verhoogd homocysteine veroorzaken en daardoor een toename van hart en vaatziekten. Glutenallergie verhoogt de kans op het ontstaan van osteoporose en van trombose.

Complicaties zijn: atopie, auto-immuunthyroiditits en hepatitis, reuma, sacroidosis, pericarditis en neurologische aandoeningen.

Huidklachten bij coeliakie:

Coeliakie gaat vaak samen met huidklachten: dermatitis herpetiformis, een jeukende huiduitslag die vooral aan de strekzijde van de elleboog en knie voorkomt en billen voorkomt. De huidaandoening komt ook vaak voor zonder darmklachten. In een enkel geval kan glutenallergie psoriasis of erythema nodosum veroorzaken (29). Het atopisch eczeem kan worden veroorzaakt door een tarweallergie.

Dermatitis herpetiformis:

Dermatitis herpetiformis werd door Duhring beschreven in 1884. Zelfs in 2004 stond nog niet met zekerheid vast dat Dermatitis herpetiformis (30) door gluten wordt veroorzaakt. Het is nu wel algemeen aangenomen dat deze huidklachten door gluten worden veroorzaakt bij mensen met coeliakie. Epidermaal transglutaminase komt voor in de normale huid. Serum IgA anti epidermaal transglutaminase wordt aangetroffen in dermatitis herpetiformis patiënten. De transglutaminases (31) die men aantreft bij coeliakie en deze dermatitis zijn niet identiek, maar komen sterk overeen.

Daar de klachten verdwijnen of verminderen door een glutenvrij dieet, is het vrij zeker dat dit een vorm van glutenallergie is.

Psoriasis

Een bepaling van IgA antilichamen tegen gliadine in psoriasis patiënten liet zien dat deze hoger zijn dan bij de referentie groep (32).

Problemen bij inspanning:

Er zijn mensen die tijdens sport en lichamelijke inspanning jeuk en huiduitslag krijgen. Er zijn zelf personen die flauwvallen of in een anafylactische shock raakten. (36). Bij deze personen vond men bij allen een toename van een nieuwe gliadine. De respons op deze omega-5 gliadine gamma, zet mastcellen aan tot het vrijgeven van histamine. Bij 91 procent was een huid test op rogge en gerst, dus een duidelijke kruisreactie met tarwe.

Bij een controle groep van patiënten met jeuk en coeliakie werden er geen IgE antilichamen tegen de nieuwe gamma gliadine gevonden.

Verborgen, Stille coeliakie

De meeste glutenallergieën blijven verborgen. Het is de vraag of dit altijd het geval was of dat men nu mogelijk een nieuwe variant ziet, een stille coeliakie zonder duidelijk klinische tekenen, waarbij wel antistoffen tegen gluten worden gevormd (42, 49)). Het betreft hier patiënten die geen darmklachten hebben, maar neurologische ziektebeelden, gewrichtsklachten, longziekten en hoofdpijn of tal van andere ziekten. Alleen screening kan de omvang van deze allergieën beeld brengen.

Screening.

Is het noodzakelijk de hele bevolking te screenen op gluten? Dat is een vraag die door wetenschappers nog niet is beantwoord. Men kan zich afvragen of een persoon die geen klachten heeft maar wel antistoffen tegen gluten vormt een verhoogd risico heeft op kanker, en neurologische ziekten. Een darmbiopsie is niet zonder risico, maar het is vooral de vraag of personen die positief testen op antilichamen, en geen klachten hebben, wel levenslang een glutenvrij dieet zouden moeten (en willen) volgen. Men zou op die manier grote bevolkingsgroepen belasten met een diagnose en een therapie die mogelijk meer nadelen dan voordelen op levert.

Massa screening is volgens Collins (45) wenselijk bij personen met: onvruchtbaarheid (15%) neurologische aandoeningen, epilepsie, leverdegeneratie, bloedarmoede en iedereen met een familielid met een coeliakie.

Neurologische klachten

Coeliakie manifesteert zich niet alleen in de darm, de ziekte gaat gepaard met neurologische problemen, Luostarinen (43) vond bij 23% van de coeliakie patiënten neuropathie en bij 8% aan spierzwakte. Zelnik (5) geeft aan dat 51.4% van de coeliakie patiënten neurologische problemen ontwikkeld: spierzwakte (1%), dyslexie, leerproblemen of ADHD (31%), migraine of hoofdpijn (27%), geheugen verlies en dementie (20%).  Vooral mensen bij wie de diagnose pas laat is gesteld, treedt meer schade op.

Perifere zenuwaandoeningen (neuropathie) is de 2de meest voorkomende klacht van glutenallergie. Screening van mensen met zenuwaandoeningen in armen of benen waarbij geen oorzaak was gevonden, had voor 40% een gluten allergie (7).

Bij 143 personen die evenwichtsstoringen hadden door afwijkingen van de kleine hersenen hadden 41% antigliadine circuleren in het bloed. Hoewel deze ziekte, ataxie, zich vaak langzaam ontwikkelt, kan de ziekte ook snel verlopen (44).

Collin bestudeerde patiënten met neurologische aandoeningen van onbekende oorzaak en vonden bij 57% antistoffen tegen gluten in het bloed. Mensen met bekende neurologische aandoeningen hadden slechts voor 5% antigluten stoffen circuleren (45).

Gedrag

Klachten van depressiviteit komen bij 31% van de coeliakie patiënten voor ( 7% bij andere) en gedragsstoornissen bij 28% (versus 3%)(52).

Een deel van de klachten kan voortkomen (53) door de zware belasting die de ziekte met zich meebrengt,  dr. Fera is van mening dat vooral jongeren sociale problemen ondervinden en het moeilijk vinden de het dieet vol te houden.

Deze bevinding wordt tegen gesproken door onderzoek dat aantoont dat vooral vrouwen die pas na hun 20ste jaar de diagnose hebben gekregen het sociaal moeilijker hebben; 83% van de coeliakie patiënten die voor deze leeftijd de diagnose kregen, bleken zich juist goed tot zeer goed te voelen (54).

Ook het Zweedse onderzoek tonde aan dat behandelde kinderen zich goed voelden. Van de 47 kinderen die deel namen aan de studie hield 87% zich aan het dieet en waren even gezond als de controle kinderen.(55)

Het is veilig aan te nemen dat de coeliakie voor het grootset deel verantwoordelijk is voor de depressieve klachten.

Overige aandoeningen en Coeliakie

Schildklier klachten en Coeliakie

Schildklier klachten komen vaker voor bij mensen met Coeliakie dan bij anderen. Coeliakie veroorzaakt relatief vaak een te trage schildklierfunctie, een auto-immuun hypothyreoïdie.

Mogelijk speelt een vitamine B6 gebrek een rol, ook is het mogelijk dat een lage schildklierfunctie een rol speelt in bij Coeliakie.

Coeliakie is als auto-immuun ziekte gerelateerd aan Graves hyperthyroïdie. Van de 111 patiënten met Graves hadden 14%, antilichamen tegen gluten in het bloed.

Van de coeliakie patiënten hebben 4.5% Graves en in 0.9% bij de controles.

Type I diabetes en Coeliakie

Diabetes I is net als Sjogren en levercirrose een auto-immuun ziekte die vaker voorkomt bij personen met Coeliakie.

Coeliakie patiënten hebben voor 3.2% diabetes I. Diabetes komt vaker voor bij familieleden met Coeliakie. (Schildkier problemen komen bij een tiende voor bij diabetische kinderen).

Onderzoek bij een grote groep type I diabetes patiënten toonde aan dat 8.4 % coeliakie had.

Zwangerschap, (on)vruchtbaarheid en Coeliakie

Onderzoek in 2002 in Italië gaf aan dat van de 70 vrouwen er 1 Coeliakie had. In Ierland had 1.6% van de zwangere vrouwen Coeliakie. Zij kwamen later in de puberteit en eerder in de menopauze. 38.8% van de vrouwen met Coeliakie bleek helemaal geen menstruatie te hebben. Van de onvruchtbare vrouwen bij wie geen aandoening werd gevonden bleek dat in 1 op de 13 gevallen de oorzaak Coeliakie was.

De helft van de vrouwen met een onbehandelde Coeliakie krijgt een miskraam of ervaart complicaties tijdens de zwangerschap. In bijna alle gevallen zijn deze problemen verholpen in 6 tot 12 maanden met een streng Coeliakie dieet.

Foliumzuur gebrek verhoogt het risico op neurologische afwijkingen bij de baby.

Baby’s van coeliakie moeders hebben een lager geboorte gewicht. Een Deens onderzoek toonde aan dat van een groep van 127 moeders met coeliakie hun kinderen gemiddeld geboortegewicht hadden dat 238 gram lager was dan de kinderen van gezonde moeders(63).

Crohn´s
Recente literatuur geeft aan dat er een relatie is tussen coeliakie en de ziekte van Crohn. Bij 27  patiënten met de ziekte van Crohn werd op antigliadine, anti-endomysium en anti-transglutaminase antilichamen getest: bij 9 personen was dit positief. Een derde had dus een glutenallergie!

Hoofdpijn:

Er zijn verschillende vormen van chronische hoofdpijn. De bekendste zijn migraine, aangezichtspijn, clusterhoofdpijn en spanningshoofdpijn. Nu komt chronische hoofdpijn tamelijk veel voor; 15% van de Nederlandse bevolking heeft in ieder geval 1 maal per week hoofdpijn (67).

Zelnik bestudeerde een groep coeliakie patiënten en het bleek dat 28% hoofdpijn had. Patiënten met hoofdpijn en migraine knapte aanzienlijk op van een glutenvrij dieet. Herrero vond bij een grote groep van patiënten zelfs bij 40 % van hen hoofdpijn, waarvan 18.6 % migraine (66). Wanner men vrouwen en mannen vergelijkt betreffende hoofdpijnklachten zien wij bij coeliakie patiënten dat vrouwen twee maal zo vaak hoofdpijn hebben dan mannen, terwijl het in een controle groep 4 maal zo hoog ligt.

De coeliakie patiënt heeft dus vaak hoofdpijn, maar dat betekent niet dat hoofdpijn zeer vaak door coeliakie wordt veroorzaakt. Men (68) vond bij 4.4% van de migraine patiënten coeliakie.

 

Osteoporose.
Serologische testen bij 89 vrouwen, die nog niet in de overgang waren, met botontkalking, osteoporose, lieten zien 17 personen een glutenallergie had (69).

Bot specifieke alkalische fosfatase is een bruikbare maat voor het mineraalgehalte van het bot. Wanneer men de botopbouw bij kinderen met coeliakie bestudeert, bleek dit beduidend lager te zijn dan bij gezonde kinderen (70)

Het risico op botfracturen bij coeliakie patiënten bleek toegenomen met 13% ten opzichte van controles, er was slechts een klein verschil tussen mannen en vrouwen en niet significant (70).

Homocysteine

Coeliakie veroorzaakt bij 37% een foliumzuur tekort (Hallard) en 20% een B12 deficiëntie hierdoor ontstaat een stijging van het serum homocysteine gehalte. Verhoogt serum homocysteine veroorzaakt een risico op hart en vaatziekte en ook op trombose en ontstaat beschadiging van de wand van de slagaderen. Een ander factor is een mutatie van het methylenetetrahydrofolate reductase gen dat kan ontstaan door ontstekingen van de darm(71).

Coll (72) bestudeerde 24 patiënten met een verhoogd homocysteine, 23 hadden het gemuteerde gen. Zij hadden allen een gastritis, 2 personen coeliakie 1 had de ziekte van Crohn en 1 persoon colitis.


Kanker

Hoewel 13 % van de adenocarcinomas van de dunne darm ontstaan, samen hangen met een glutenallergie is de relatie met andere soorten kanker laag (73).

Adenocarcinomen komen ook voor in de slokdarm en de keel.

Bortstkanker komt niet vaker voor bij patiënten met een glutenallergie (75).
Lymfoma 
Dunne darm tumoren zijn als groep zeer zeldzaam. De meeste lymfomen gaan niet uit van de dunne darm. T-cell lymfoma is een zeldzame vorm van T-cell non-Hodgkin lymfoma van de dunne darm dat specifiek is gerelateerd aan coeliakie. (74)
Deze tumoren zijn zeldzaam en een onopgemerkte coeliakie vormt een klein risico: van de 653 patiënten met lymfoma hadden slechts 6 coeliakie.

Wel is er een (matige) relatie tussen B cell non-Hodgkin lymphoma in de darm of erbuiten en coeliakie. (76) Anderen vinden deze relatie niet (75).

Maag-darm complicaties:

Aneurisma

Van alle aneurisma´s van het buikgebied hangt 4% samen met coeliakie. De meeste aneurisma´s zullen onopgemerkt blijven, het grotse deel wordt pas opgemerkt wanneer he aneurisma barst.

Dor nieuwe methoden kan een aneurisma nu tijdig worden opgespoord (77).

Maag

Patiënten met een reflux van de maag en een ontsteking van de slokdarm hebben niet vaker een gluten allergie. Wel is het zo dat personen met een glutenallergie en een reflux van hun klachten worden verlost nadat de gluten uit het dieet zijn verwijderd (78).

Ischemie van de darm

De doorbloeding van de darm kan afnemen bij coeliakie (79).

Coeliakie de grote imitator (80):

  • Gastrointestinale klachten
  • Leverziekten
  • Aften of zweren in de mond
  • Spastische darm
  • Maag ontsteking
  • Ulcerative jejunitis
  • Neurologisch
  • Periphere neuropathie
  • Epilepsie
  • Ataxie
  • Spierpijn (ME)
  • Psychiatrie
  • Depressiviteit
  • Schizofrenie
  • Endocriene
  • Type I  diabetes 1-2%
  • Onvruchtbaarheid
  • Herhaalde spontane abortus
  • Schildklierziekten
  • Ziekte van Addison
  • Nierafwijkingen
  • Bloedaandoeningen
  • Anemie (iron, folate and vitamin B   deficiency)
  • Bloedplaatjes, door een vitamine K deficiëntie
  • IgA deficiëntie
  • Mild te klein
  • T-cell lymphoma
  • Bewegingsapparaat
  • Botafwijkingen
  • Botontkalking
  • Arthritis
  • Huidziekten
  • Dermatitis herpetiformis
  • Psoriasis
  • Bruine pigmanet vlekken in de mond
  • Gebit
  • Afwijkingen glauur
  • Genetisch
  • Down syndroom  (4-5 % (poland)
  • Hart en vaten, verhoogd homocysteine
  • Kaalheid: Alopecia areata
  • Sjögren’s syndroom
  • Kanker
  • Kanker van keel of slokdarm
  • Adenocarcinoom dunne darm